Chào bạn!      
Văn hoá - Thể thao 
Nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền.
Gốc của lễ hội là tính thiêng liêng và bản chất tốt đẹp
06:40:00 11/03/2013
Sau khi đăng loạt bài “Để lễ hội truyền thống hài hòa trong hiện đại”, Báo CAND đã nhận được phản hồi của nhiều độc giả. Cuộc trao đổi sau đây với nhà nghiên cứu văn hóa Trần Lâm Biền sẽ cung cấp thêm cho độc giả cách nhìn về lễ hội cũng như sự cần thiết trong các ứng xử với lễ hội trong bối cảnh hiện nay.

Phóng viên (PV): Việc tổ chức lễ hội hiện nay được ví “trăm hoa đua nở”, thế mà lại có nghịch lý là rất ít người hiểu đúng về lễ hội. Theo ông, nên hiểu lễ hội là gì?

Nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền: Việc tuyên truyền về ý nghĩa lễ hội hiện nay vẫn chưa được coi trọng. Những người làm chính sách về lễ hội hình như chưa quan tâm đến vấn này, họ chỉ quản lý để lễ hội thực hiện suôn sẻ, kết thúc lễ hội êm ả, thế là thành công rồi. Hiện nay, cái cần thiết đối với lễ hội ít nhất phải có: Hiểu biết lễ hội truyền thống là gì? Cương quyết thực hiện những ứng xử đối với lễ hội. Ứng xử có nghĩa là chấn chỉnh những tiêu cực trong lễ hội.

Hiện nay, người ta thường phân định “lễ” và “hội” là 2 phạm trù khác nhau. Nhiều người hiểu, “hội” là tổ chức vui chơi. Nhưng nghĩa cực kỳ đơn giản, “hội” là sự tập hợp. Lễ hội là sự tập hợp của một cộng đồng người nhất định để thực hiện những điều về “lễ”. Người ta nhầm lẫn “lễ” là cúng bái. Nhưng “lễ” có nghĩa lớn lao hơn nhiều. Triều đại phong kiến xưa, bộ Lễ gồm: ngoại giao, văn hóa..., rất rộng. “Lễ” là ứng xử với nhau sao cho có lễ.

PV: Vậy thì thưa ông, những mối ứng xử nào phải có trong lễ hội truyền thống?

Nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền: Có 4 mối ứng xử cần phải có trong lễ hội truyền thống. Một là, mối ứng xử gắn với thần linh. Thần linh là gì? Trong bia ở chùa Bối Khê ghi: “Anh trí của đất trời là sông núi. Anh trí của sông núi là thần linh”. Thần linh tạo mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi. Với người Việt, thần linh đầy yếu tố tích cực. Thông qua thần linh, người ta cầu hạnh phúc, an lành. Thần linh là công cụ tinh thần để con người tồn tại, tạo ra sự cân bằng cho con người trong đời sống thực tế. Trong ứng xử với thần linh với ý nghĩa ghi trong tấm bia nêu trên, thần linh là Chân – Thiện – Mỹ để người ta hướng tới.

Khi hướng tới Chân – Thiện – Mỹ, đồng nghĩa với hướng tới hạnh phúc thì phải có hành động. Nhưng họ không tìm thấy thần linh ở xung quanh, ở dưới đất nên đặt thần linh lên cao nhất và họ tìm cách tiếp cận. Họ sử dụng hương nến có khói. Khói bay lên chuyển tải cầu mong muốn của con người – cầu thông linh. Đây là hình thức cúng bái. Cúng bái hay cúng lễ chỉ là một thuộc tính trong mối quan hệ với thần linh, để thông qua thần linh con người cầu viện mong ước. Cúng bái không phải bao trùm lên mọi cái gọi là “lễ”.

Mối quan hệ ứng xử thứ hai trong lễ hội nên được nhìn nhận từ việc chia ruộng đất từ thời xa xưa. Ruộng chia cho các đinh. Tiểu nông kéo con người ra, không đối lập nhưng lấy quyền lợi cá nhân làm trọng. Lễ hội giúp người Việt rời bỏ tính vị kỷ, hướng tới tính cộng đồng. Lễ hội là cái để người Việt quan tâm đến làng xã, cộng đồng, tạo nên sự gắn bó, đoàn kết cộng đồng làng xã. Tạo nên tập thể vững chắc để bảo vệ làng xã.

Mối ứng xử thứ ba trong lễ hội là mối ứng xử với dòng tộc, họ hàng. Đến lễ hội, người ta bỏ qua cái tiểu gia đình để hướng tới đại gia đình. Từ đó, nhìn trật tự xã hội lớn hơn, đấy chính là quốc gia, dân tộc. Và mối ứng xử thứ tư trong lễ hội là ứng xử với chính mình. Lễ hội kéo con người ra khỏi cái cá nhân chủ nghĩa để nhập về với cộng đồng. Trong lễ hội, con người xả thân để khẳng định chỗ đứng của mình, thế mới có câu “ăn cơm nhà, vác tù và hàng tổng”.

Gốc gác cuối cùng của lễ hội là tinh thần yêu nước. Không có ý thức cộng đồng, không thể yêu nước được. Lễ hội ở Việt Nam góp phần duy trì tinh thần yêu nước.

PV: Thời gian gần đây, những “hạt sạn” trong lễ hội quả thật là đáng buồn...

Nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền: Lễ hội bị tàn phai vì nhận thức méo mó. Có những người phân định, “lễ” và “hội” là hai phạm trù khác nhau. Nên tăng cường “hội” mà giảm “lễ”. Theo tôi, giảm “lễ” là giảm đạo đức. Nhìn “hội” không phải là tập hợp mà là trò chơi, trò diễn là không đúng. Mọi trò chơi trong lễ hội cổ truyền đều thuộc về tâm linh. Ví dụ như chọi trâu. Chọi trâu gắn với thủy triều. Người ta làm lễ hội để nhắc thần mặt trời, thần biển bảo vệ bình yên cho mỗi lần ra khơi. Thế mà bây giờ, chọi trâu lại là một trò chơi, tính thắng thua thể hiện rất rõ. Bởi vậy, người ta nhìn nhận lễ hội ở hình thức đơn giản, gắn với thắng thua đời thường, không nhìn thấy ước vọng mênh mông mang tầm trời đất. Lễ hội bị tàn phá bởi thế.

PV: Theo ông, tại sao lễ hội lại bị tàn phai...

Nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền: Tinh thần lễ hội chưa được đẩy lên cao, chưa được tuyên truyền đầy đủ. Kinh tế thị trường khiến ước vọng cá nhân trở nên mạnh mẽ, người ta đi làm công đức hơn là nhân đức. Vì đi làm công đức là khoán với thần linh. Cá nhân đi lễ cho cá nhân họ, cho gia đình họ… Còn những điều cần cho cộng đồng chỉ mang tính hình thức. Những tiêu cực như “tốt lễ dễ kêu” làm tàn phai uy linh của thần linh, ví dụ như làm mâm cao cỗ đầy, chen lấn, dẫm đạp lên nhau để đặt lễ… Không ai dạy họ khi đến với thần linh phải như thế nào nên tùy theo chiều hướng nhận thức của từng người. Thế mới có chuyện, người ta đến với thần linh mà còn thuê khấn hộ. Thành tâm đi lễ không bài bản mới gần gũi với thần linh. Khi đi vào bài bản là sự thấp kém của nhận thức.

PV: Hiện nay, không ít kẻ lợi dụng lễ hội, tín ngưỡng để kiếm tiền, ông nhìn nhận vấn đề  này như thế nào?

Nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền: Đúng là có những kẻ lợi dụng tôn giáo để kiếm sống. Đấy là kẻ thù của tiến bộ. Nhiều khi họ tỏ ra ủng hộ chính sách Nhà nước nhưng thực chất, họ là người duy trì mê tín dị đoan, kiếm tiền cho cá nhân, thúc đẩy mê tín dị đoan. Các hành vi như đặt hòm công đức, khấn thuê, quay vòng lễ, đốt vàng mã vô tội vạ… là biểu hiện của việc này.

PV: Hiện tại, cơ quan quản lý văn hóa đang tiến hành việc quy hoạch lại lễ hội, ông nhìn nhận việc làm này như thế nào?

Nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền: Hiện nay, đã xuất hiện tình trạng nhiều tiêu cực phát sinh trong lễ hội. Trả lễ hội lại cho dân gian hay quản lý Nhà nước? Nếu để tự phát, sẽ trượt dài trên sự sai lầm dẫn đến nhiều tiêu cực không kiểm soát nổi. Quản lý Nhà nước để chống lại tiêu cực này nhưng đòi hỏi người quản lý phải hiểu biết về lễ hội, ý nghĩa sâu xa trong sinh hoạt quần chúng. Việc chấn chỉnh lại lễ hội đền Trần, đưa về tính thiêng liêng gốc và bản chất tốt đẹp là thí điểm để tìm con đường vừa thích hợp với truyền thống với phù hợp với hiện đại.

PV: Cám ơn nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền về cuộc trao đổi thú vị này


Cao Hồng - Việt Hà (thực hiện)

Ý kiến của bạn
Tên của bạn:  
Email:
Tiêu đề:  
Tắt bộ gõ Tự động Telex VNI VIQR
 

Xem tiếp 
Các bài mới:
     Thủ tướng quyết định rút đăng cai ASIAD 18 (17/04)
     40 tác phẩm dự thi “Tiểu phẩm tuyên truyền pháp luật về phòng, chống tham nhũng” (17/04)
     Tổ chức giới thiệu 100 quyển sách thanh, thiếu nhi cần đọc (17/04)
     Khi Arsenal bị... chọc ghẹo! (17/04)
     Festival Huế 2014: Còn là dịp để... ăn chay (17/04)
     Từ vụ 11 cầu thủ cá độ ở Ninh Bình: Thổi phạt ai? Thổi phạt thế nào? (17/04)
     Gần 4.000 học sinh tham gia lễ hội “sắc màu tuổi thơ” (16/04)
Các bài đã đăng:
     Tôn vinh truyền thống hào hùng của lực lượng Công an nhân dân (11/03)
     Bảo tồn, tôn tạo di tích lịch sử Dinh Độc Lập, Hội trường Thống Nhất (11/03)
     Lịch phát sóng ANTV ngày 11/3/2013 (10/03)
     Tản mạn... cá lươn (10/03)
     Nâng niu quá khứ, nhắc gợi truyền thống hào hùng (10/03)
     Ra mắt “Quỹ nhà văn Lê Lựu” (10/03)
     Phân cấp trách nhiệm, bổ sung chế tài quản lý hoạt động lễ hội (10/03)

 

TIÊU ĐIỂM
Từ vụ 11 cầu thủ cá độ ở Ninh Bình: Thổi phạt ai? Thổi phạt thế nào?
"CLB Ninh Bình dừng thi đấu tại V.League và Cúp Quốc gia, tiếp tục tham dự AFC Cup" - đó là thông báo chính thức được phát đi từ VFF sau khi vụ 11 cầu thủ Ninh Bình cá độ bóng đá được phanh phui. Nhìn ở nhiều góc độ thì đấy là một thông báo đầy nghịch lý.
Từ vụ 11 cầu thủ cá độ ở Ninh Bình: Thổi phạt ai? Thổi phạt thế nào?
Từ nước mắt tội đồ đến nỗi đau người mẹ
Những cầu thủ đã nhúng chàm trong vụ làm độ, dàn xếp tỉ số ở CLB The Vissai Ninh Bình đã xin gặp HLV Văn Sỹ và bầu Trường, những người mà không ít cầu thủ coi là “ân nhân”. Họ đã khóc trong những cuộc gặp ấy, những giọt nước mắt muộn màng. Ông bầu Hoàng Mạnh Trường người gần như sẽ chia tay bóng đá sau vụ tiêu cực này đã không còn tin vào nước mắt vì thế ông quyết đưa tất cả những cầu thủ đã bán linh hồn cho quỷ dữ ra trước pháp luật bất luận họ đã bán đứng đội bóng nhiều lần hay mới lần đầu trót dại.
>> Từ U23 đến The Vissai Ninh Bình: Khi đồng tiền đá bạt sân cỏ
Từ nước mắt tội đồ đến nỗi đau người mẹ
Nghe bầu Đức nói chuyện 4 "không"
Trả lời phỏng vấn một tờ báo, tân PCT tài chính Đoàn Nguyên Đức nhấn mạnh đến cái thế 4 "không" của mình khi tham gia ngôi nhà VFF, đó là không lương, không thưởng, không địa vị, không "ăn uống" gì...
Nghe bầu Đức nói chuyện 4 "không"
Rộ thông tin David Moyes bị sa thải: Giới hạn của sự chịu đựng thật mong manh!
Với tất cả sự tôn trọng dành cho David Moyes và những gì ông đã làm được cùng Everton trong suốt một thập kỷ trước đó, sẽ là bất công nếu như nhắc lại cho mọi người cùng nhớ Alex Ferguson đã biến Man United từ một đội bóng tầm thường trở thành một câu lạc bộ vĩ đại như thế nào.
Rộ thông tin David Moyes bị sa thải: Giới hạn của sự chịu đựng thật mong manh!
Chất keo gắn kết tình nghĩa xóm giềng
Như bao làng quê ven đô, làng Thượng Đồng (phường Phúc Lợi - Long Biên- Hà Nội ) đã lên phố cùng quá trình đô thị hóa. Những công trình xây dựng san sát, với kiến trúc Âu châu hoa lệ, đã biến vùng đất thuần nông tự bao đời trở thành không gian đô thị hiện đại. Nhưng tại nơi đây, mỗi khi chiều về, tiếng chuông chùa vẫn ngân cả nghìn năm trước. Về dự lễ tế trâu trong ngày hội làng, mới thấy mạch sống của dân tộc được nén trong “văn hóa làng”, vẫn hiển hiện bất chấp thời gian và sự đổi thay trong đời sống. Giá trị vô hình của hội làng, chính là chất keo cố kết tình chòm xóm, láng giềng khi họ tạm gác lại những bươn chải đời thường để lắng tâm hiếu kính thần nhân khai ấp, lập làng.
Chất keo gắn kết tình nghĩa xóm giềng
Liệu có chấn chỉnh được vi phạm?
Mới đây, Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) đã tổ chức Hội nghị tổng kết một năm thực hiện Nghị định 79 của Chính phủ quy định về biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang, thi người đẹp và người mẫu, lưu hành, kinh doanh bản ghi âm, ghi hình ca múa nhạc, sân khấu. Nói riêng về vấn đề chế tài, nhiều đại biểu cho rằng, mức xử phạt vi phạm trong thời gian qua là chưa đủ sức răn đe. Trong khi đó, Nghị định 158/2013/NĐ-CP mới ra đời, được nhiều người kỳ vọng sẽ có thể chấn chỉnh được một cách hiệu quả đối với thực trạng vi phạm tràn lan như hiện nay.
Liệu có chấn chỉnh được vi phạm?
Cục Nghệ thuật biểu diễn sẽ kháng cáo
Như Báo CAND đã đưa tin, ngày 18/3, TAND tỉnh Khánh Hòa đã xét xử sơ thẩm vụ Công ty Rồng Việt khởi kiện hành chính Cục trưởng Cục Nghệ thuậtbiểu diễn (NTBD) và tuyên hủy quyết định thu hồi giấy phép cuộc thi Nữ hoàng Biển Việt Nam 2013 của Cục NTBD. Để tìm hiểu thêm về vụ việc, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đăng Chương, Cục trưởng Cục NTBD:
Cục Nghệ thuật biểu diễn sẽ kháng cáo
Ghế "Tổng"...!
Vào đúng phút thứ 89 của giờ khai diễn Đại hội VII VFF (diễn ra ngày 25 tháng 3 tới) thì cái ghế Tổng đã có một sự xoay tua quan trọng, khi "nhân vật dự kiến" là ông Trần Quốc Tuấn sẽ không ngồi ghế ấy, mà lại... dự kiến ngồi ghế phó chuyên môn, và thế là đương kim TTK Ngô Lê Bằng sẽ được giữ lại thêm ít nhất 1 năm.
Ghế "Tổng"...!
Bi hài từ chức trong bóng đá Việt Nam
Thật "nhàm tai" nếu cứ bàn đi bàn lại về cái ghế HLV trưởng ĐTQG của HLV Hoàng Văn Phúc. Nhưng vẫn buộc phải bàn vì mới đây, ông Phúc lần thứ 2 nộp đơn xin từ chức và lần thứ 2 nhận được tín hiệu từ cấp trên: "Cứ phải từ từ".
Bi hài từ chức trong bóng đá Việt Nam
Tuổi thọ của ban bệ...
Cái tin Ban Tư vấn đạo đức VPF (TVĐĐ) xin tạm dừng hoạt động không làm nhiều người bất ngờ, bởi nhìn lại cả quá trình ban này ra đời và hoạt động, không khó thấy rằng nó đã va nặng với chính cái nơi đã sinh ra nó.
Tuổi thọ của ban bệ...
Trận đánh cuối cùng!
90 phút với Hồng Kông (Trung Quốc) đêm nay sẽ là trận đánh cuối cùng của ĐTVN ở một sân chơi mà có lúc chúng ta đã tột cùng hy vọng. Và có đến 99,9% khả năng đấy cũng là trận đánh cuối cùng của ông HLV trưởng ĐT Hoàng Văn Phúc.
Trận đánh cuối cùng!
Xử hàng loạt...
Sau khi "thủ phạm" Trần Đình Đồng của Sông Lam Nghệ An phải nhận một cái án rất nặng (đình chỉ thi đấu đến hết năm 2014, phạt 20 triệu đồng, và phải thanh toán toàn bộ viện phí cho nạn nhân) với một hành vi vào bóng bạo lực, làm gãy chân đối thủ, rất có thể sẽ còn có thêm nhiều cái án nữa dành các trọng tài, giám sát làm việc vô trách nhiệm tại vòng 7 V.League vừa qua.
Xử hàng loạt...
Câu chuyện bóng đá: Linh cảm đầu tiên của ông trưởng giải
Không biết là vì lý do khoảng cách hay lý do A, B, C nào khác mà trong loạt đấu sớm ở vòng 6 V.League (chiều thứ sáu tuần rồi), VPF lại không đưa chuyên gia Nhật Koji đến sân Thanh Hóa xem trận "chung kết vòng đấu" giữa Thanh Hóa với HN.T&T, mà lại đưa ông đến sân Cẩm Phả để xem trận Quảng Ninh - Hoàng Anh Gia Lai. Và đấy chính là trận V.League đầu tiên ông Koji xem trên tư cách tân trưởng giải.
Câu chuyện bóng đá: Linh cảm đầu tiên của ông trưởng giải
Champions League: Chuyện cổ tích đảo ngược giá trị đồng tiền
Sau hơn 2 tháng tạm nghỉ, hôm nay Champions League sẽ trở lại với hành trình đầy sức hút. Nhưng thật kì lạ khi trong cuộc chiến sặc mùi kim tiền và hào nhoáng ấy, lại có một câu chuyện nằm ngoài tất cả những quy luật của những đồng euro!
Champions League: Chuyện cổ tích đảo ngược giá trị đồng tiền
Hàng ngàn người ngậm ngùi tiễn đưa nhà văn Nguyễn Quang Sáng
Đầu giờ chiều ngày 16/2, mặc cái nắng gắt ban trưa, nhà tang lễ TP HCM đông hơn thường lệ nhiều lần bởi số lượng người đến thắp nén hương cuối cùng trước khi di quan nhà văn Nguyễn Quang Sáng đi hỏa táng. Trong số đông đảo người thân, bạn bè, đồng nghiệp, nghệ sĩ và bạn đọc đến tiễn đưa nhà văn về nơi chín suối có đồng chí Trương Hòa Bình, Bí thư TW Đảng, Chánh án TAND tối cao; Trung tướng, nhà văn Hữu Ước, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Xây dựng lực lượng CAND, TBT Truyền hình CAND...
Hàng ngàn người ngậm ngùi tiễn đưa nhà văn Nguyễn Quang Sáng
Chùm ảnh: Tiễn nhà văn Nguyễn Quang Sáng về nơi an nghỉ
Ngày 16/2, di hài nhà văn Nguyễn Quang Sáng đã được đưa đi hỏa thiêu trong niềm tiếc thương vô hạn của đông đảo bạn bè, người thân và bạn đọc khắp cả nước.
Chùm ảnh: Tiễn nhà văn Nguyễn Quang Sáng về nơi an nghỉ
Ngày thơ Việt Nam 2014: Nơi quần tụ của những tấm lòng yêu nước, yêu thơ
Dẫu Hà Nội đang chìm trong đợt rét đậm, nhưng Ngày thơ Việt Nam vẫn đủ tạo nên “sức nóng” để kéo mọi người về Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi 12 năm qua, rằm tháng Giêng vẫn là dịp hội tụ của những nhà thơ và người yêu thơ. Từ Văn Miếu Môn, Khuê Văn Các, giếng Thiên Quang đến sân Thái Học, những bước chân tấp nập, rộn ràng với nụ cười tỏa sáng trên môi. Ngày thơ Việt Nam quả đã trở thành ngày hội của thi ca, của những tâm hồn yêu thơ quần tụ.
Ngày thơ Việt Nam 2014: Nơi quần tụ của những tấm lòng yêu nước, yêu thơ
Nhà văn Hữu Ước: Chật chội dưới trời xanh...
Tôi không chắc Hữu Ước có phải là người quá may mắn hay không khi phải gồng gánh cái số phận khốc liệt mà vinh quang, anh hùng mà gian khó, thanh khiết mà bụi trần, hạnh phúc mà cũng bật máu vì số phận của anh.
Nhà văn Hữu Ước: Chật chội dưới trời xanh...
Táo Quân 2014 của VTC sẽ phát sóng từ 23 Tết
Táo Quân 2014 sẽ phát sóng từ 23 Tết cho đến 30 Tết, sớm hơn so với Táo Quân của VTV. Táo Quân của phiên bản này sẽ qui tụ các gương mặt hài được yêu mến, như: Chiến Thắng, Quang Tèo, Quốc Anh, Hữu Nghĩa và được quay ở cả 2 miền Nam - Bắc...
Táo Quân 2014 của VTC sẽ phát sóng từ 23 Tết
Vượt qua nhiều ca sĩ lớn, Phương Mỹ Chi giành giải Mai Vàng
Lễ trao giải Mai vàng 2013 đã kết thúc tối 18/1 với nhiều bất ngờ dành cho khán giả. Điều mọi người không ngờ là “Chị Bảy” Phương Mỹ Chi đã bất ngờ vượt qua các danh ca Đàm Vĩnh Hưng, Cẩm Ly, Thanh Thúy để giành giải Ca sĩ hát nhạc âm hưởng dân ca, truyền thống cách mạng được yêu thích nhất.
Vượt qua nhiều ca sĩ lớn, Phương Mỹ Chi giành giải Mai Vàng
Phụ trách biên tập: Trần Thị An Bình - Nguyễn Trang Dũng - Trần Anh Tú
©2007. Báo Công an nhân dân điện tử - CAND Online. All rights reserved.
Không sao chép thông tin từ website này khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công an nhân dân.